Lucky Luke và chuyện… các bà, các cô

[Đế Vương Công]

Sau gần 20 năm bỏ quên, hay bỏ qua, vai trò của phụ nữ Viễn Tây, các tác giả của Lucky Luke đã sửa sai và chuộc lại “lỗi lấm” ấy như thế nào?

VÌ SAO CÓ KỶ LỤC… “KHÔNG CÓ PHỤ NỮ”?

Theo Guinness Lucky Luke, do “phát hiện viên” Bùi Phong Lan ghi nhận, tập Hoàng đế Smith giảnh kỷ lụcNhiều phụ nữ nhất, với 16 “bà”. Trong khi đó, cùng giảnh kỷ lục Không có phụ nữ là hàng chục tập khác:

- Rô-đê-ô (Rodéo, 1949)
- Vùng đất Arizona (L’Arizona, 1951)
- Lucky Luke chống Pat Poker (Lucky Luke contre Pat Poker, 1953)
- Rượu bổ thần kỳ của bác sĩ Doxey (L’élixir du docteur Doxey, 1955)
- Nhện chân dài (Lucky Luke contre Phil Defer, 1956)
- Lucky Luke chống Joss Jamon (Lucky Luke contre Joss Jamon, 1958)
- Dưới bóng tháp khoan (À l’ombre des derricks,1962)
- Gã công tử bột (Le pied tendre, 1968)
- Con vật hên (La mascotte, 1986)

và đặc biệt là trong khá nhiều tập về tứ quái Dalton:

- Các anh em họ nhà Dalton (Les cousins Dalton, 1958)
- Theo vết tứ quái Dalton (Sur la piste des Dalton, 1962)
- Dalton trong bão tuyết (Les Dalton dans le blizzard, 1963)
- Dalton luôn chạy rong (Les Dalton courent toujours, 1963)
- Bản ba-lát tứ quái Dalton (La ballade des Dalton, 1978)

Và bạn Phong Lan nêu câu hỏi, dựa theo một ý tưởng căn bản của tác giả Goscinny, rằng “Đúng là phụ nữ không phải là đối tượng để châm biếm”?




Danh sách “phát hiện” trên tuy rất thú vị, song vẫn còn khiếm khuyết, do không tính tới hình ảnh một số phụ nữ có xuất hiện lác đác trong nhiều tập Lucky Luke – xuất hiện theo kiểu “máy quay” của hoạ sĩ có lia qua, song không có vai gì trong cốt truyện. Bạn nào có điều kiện, xin mời bổ sung và “hiệu chỉnh” việc “phát hiện” trên, anh hoan hô lắm!

Có rất nhiều nguyên nhân vì sao có nhiều tập Lucky Luke vắng bóng phụ nữ, chứ không hẳn vì các tác giả… ngại châm biếm phụ nữ, như bạn Phong Lan nêu giả thuyết. Và thật sự cũng từng xuất hiện những tập có chút nội dung châm biếm các bà, các cô. Chẳng hạn, qua châm biếm một nhân vật nữ nhưng đó lại là những thói xấu của tất cả phụ nữ trên đời (như cái trò luôn dạy đời của cô nàng Jenny O’Sullivan, tập Hôn thê của Lucky Luke). Hoặc châm biếm cả một tổ chức phụ nữ, như Hội Phụ nữ Bài trừ Cờ bạc ở Yellow City, tập Tướng cướp một tay.

Mặt khác, theo anh, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất của việc bỏ qua vai diễn dành cho phụ nữ chính là sự phiến diện của các tác giả. Có một thời, họ quá câu nệ với thực tế, rằng thế giới Viễn Tây là của cánh đàn ông, nên cũng không cần có vai diễn cho nữ giới.

May mà, dù không sớm sủa lắm, họ đã nhận ra thiếu sót (và cả sự ấu trĩ trong quan niệm sáng tác) đó của mình. Bằng chứng là những tập Lucky Luke bị trao kỷ lục “Không có phụ nữ” đều chỉ là những tập của thời ban đầu. Và điển hình nhất chính là sự tự điều chỉnh của tác giả Goscinny: sau bốn – năm tập về anh em Dalton đều vắng bóng phụ nữ, ông đã đưa phụ nữ với vai trò quan trọng vào cuộc sống của tứ quái, từ má Dalton (một nhân vật đầy ấn tượng), tới nàng ca sĩ quán rượu Lulu Carabine (mà cả Joe và Jack Dalton đều mê mệt),…

Sự chuyển biến của các tác giả nói chung, trong đó tiêu biểu nhất vẫn là tác giả Goscinny, về sau thậm chí còn đưa vô Lucky Luke cả những vai nữ quan trọng, dựa theo những nhân vật huyền thoại có thật ở ngoài đời, và không chỉ ở miền Viễn Tây như “nữ quái” Calamity Jane, bà trùm (nữ hoàng của bọn cướp) Belle Starr, mà cả ngôi sao sân khấu và điện ảnh Sarah Bernhardt đến từ nước Pháp,….

Thời Hậu Goscinny (sau khi ông Goscinny mất vào năm 1977), một số kịch bản về tứ quái Dalton cũng đều có “bóng dáng phụ nữ”, hay ngược lại ghép thêm anh em Dalton, trong vai “khách mời”, vô chuyện mấy bà mấy cô – như ở tập Hôn thê của Lucky Luke).

Đáng kể nhất là với các tác giả Gerra – Achdé của thời Hậu Morris, họ không chỉ chú ý tới vai trò của phụ nữ ở Viễn Tây, mà còn đưa vô nhiều chân dung phụ nữ nổi tiếng (dù chỉ xẹt qua, theo kiểu tung một ảnh biếm hoạ về ngôi sao, cho… phong phú trang truyện tranh), từ ngôi sao Elisabeth Taylor (vừa qua đời), cho tới “Britney” (gợi nhớ… Britney Spears),…

Thậm chí từ khi hoạ sĩ Morris còn sống, hay cả sau khi ông qua đời (thấm thoát đã mười năm rồi), cả ông Morris và các hậu duệ của ông còn cho Lucky Luke và anh em Dalton đều… cưới vợ da đỏ (đó sẽ là đề tài “giật gân”, xin… để dành ở entry khác vậy).

CÓ PHỤ NỮ, VÀ CÓ CẢ… TỔ CHỨC PHỤ NỮ

Riêng anh, anh không chỉ chú ý “xem xét dài dài” cách các tác giả giải quyết ra sao vai trò của phụ nữ Viễn Tâytrong lịch sử sáng tác bộ Lucky Luke, mà càng đặc biệt chú ý tới việc bộ truyện tranh cao bồi nổi tiếng đề cập ra sao với các tổ chức phụ nữ, hay những người phụ nữ được tổ chức (dù là tạm thời).

Điều đó có nghĩa: chúng ta không nên chỉ tạm hài lòng với những phụ nữ chỉ có mặt trong vài khung tranh trong những vai… người đi mua sắm, hay mấy bà nội trợ túi bụi bận việc nhà, hay những phụ nữ là đồng nạn nhân với ông chồng nông dân – những người đang bị chén ép, hay bị cướp, hay bị người da đỏ tấn công,… trong Lucky Luke.

Điều đó cũng có nghĩa: entry này thật sự chỉ là “phát pháo đầu”, vì chắc chắn anh sẽ còn quay trở lại đề tài này, và cũng xin mời những bạn nào có điều kiện thì cùng tham gia nghiên cứu và viết tiếp sức cùng anh.

“Chính phụ nữ đã góp phần nhiều hơn cánh đàn ông trong việc đem đến vùng hoang sơ miền Tây những thành tựu văn hoá tốt đẹp.” (trích tập Hôn thê của Lucky Luke, kịch bản Guy Vidal).

Bây giờ, mời các bạn cùng điểm lại những khung tranh tiêu biểu nhất về tổ chức phụ nữ trong bộ Lucky Luke, vừa xem vừa liên tưởng tới đoạn quan trọng nhất trong entry Phụ nữ Viễn Tây đáng được dựng tượng mà anh vừa xuất bản hôm 29/4/2011. Ở đoạn ấy, anh có nhấn mạnh tới vai trò phổ cập và phát triển văn hoá của phụ nữ nơi miền Viễn Tây, khi “vượt qua những giới hạn truyền thống như hồi còn ở miền Đông”, và “Họ cũng ưu tiêndựng trường và dạy học, dựng nhà thờ, mở các hội từ thiện, lập các thư viện. Các hoạt động ấy của họ được nam giới miền Tây hoan hô, xem như những dấu hiệu của sự bắt đầu một cuộc sống văn minh hơn ở nơi đây.”

Dĩ nhiên, một số hoạt động của họ dễ tạo ra xung đột với hiện trạng (và một số tệ nạn xã hội) thuở đầu ở miền đất này, như cảnh dưới đây, trích từ Calamity Jane (kịch bản Goscinny, 1966):

Xin chú ý không chỉ phản ứng của Calamity Jane (mà Lucky Luke ngăn lại), mà cả việc Lucky Luke hiền lành giở nón ra khi nói chuyện với các bà các mẹ, và yêu cầu của các quý bà đòi thử thách Calamity Jane.

Tập “Tướng cướp một tay” (Le bandit manchot, kịch bản Bob de Groot, 1981): Hội Phụ nữ Bài trừ Cờ bạc ở Yellow City giành quyền “kiểm soát” cả các trò giải trí trong quán rượu, do chủ tịch hội lại là “bồ câu nhỏ” của nghị sĩ Fishtick.

Trích tập “Đoàn lữ hành” (La caravane, kịch bản Goscinny, 1964): Dù chỉ là đoàn lữ hành đi ngang qua Crazy Town, các bà các cô cũng hăng hái xoá sổ “mấy cái ổ của tội lỗi xấu xa” (thị trấn nhỏ này chỉ toán các quán rượu, chuyên sống về đêm). So với tình huống Hội của “bồ câu nhỏ của anh” ở trên, phụ nữ trong đoàn lữ hành nào có đâu một câu lạc bộ hay gì gì khác, lại cũng chẳng cần cậy thân cậy thế chi ở cái thị trấn xa lạ này.

Trích tập “Nàng Sarah Bernhardt” (kịch bản Fauche và Léturgie, 1982): Ngôi sao sân khấu và điện ảnh Pháp phổ biến văn hoá châu Âu với một bộ lạc da đỏ.

Ba năm sau, tập “Hôn thê của Lucky Luke” (La fiancée de Lucky Luke, kịch bản Guy Vidal, 1985) nhại theo tính huống trên ở “Sarah Bernhardt”. Trong tranh, một nàng hôn thê hẳn có gốc Bắc Âu – với trang phục khá điển hình của dân Viking – trình bày một ca khúc bị cho là dở hơn… món Irish Stew có vị bạc hà của dân Ireland! So sánh nhanh: Khung cảnh này khá xoàng, song bù lại thì tác giả Vidal đã có một câu khái quát rất hay như trong lời dẫn ở khung tranh trên (điều mà các tác giá Fauche và Léturgie không viết nên lời, còn hoạ sĩ Morris thì vẽ một cảnh hoành tráng trong “Sarah Bernhardt”).

Hội phụ nữ ở Alfalfa City luôn có những mối quan hệ thân thiết với nhiều phụ nữ địa phương, nhất là một phụ nữ đặc biệt như má Dalton. (Trích “Ma Dalton”, kịch bản Goscinny, 1971. Một tình huống hay, khi người được các bà mời uống trà lại là Joe Dalton, cải trang làm mẹ của hắn để xuống phố “làm một cú”!)

… Và gặp gỡ, làm quen với những người phụ nữ có tiếng tăm đến từ những nơi khác, ở đây là “nữ quái” Calamity Jane, ngay ở trụ sở của Hội các quý bà ở thị trấn El Plomo (trích “Calamity Jane”, 1966)…

… Dẫn tới việc kết nạp hội viên mới, qua kỳ thử thách đàng hoáng! (trích “Calamity Jane”).

Vì uy tín và ảnh hưởng xã hội của các hội phụ nữ nên những tổ chức này cũng là đối tượng… vận động bầu cử trong chiến dịch tranh cử tống thống của ứng cử viên Rutherford Hayes (trích tập “L’homme de Washington” – Yếu nhân từ Washington, kịch bản Gerra, 2008). Trong tranh, các bà nói: “Quyền bầu cử cho phụ nữ! Ông ý nhị quá! Tôi sẽ nói chồng tôi bỏ phiếu cho ông!!”, “Tôi cũng vậy.”, “Tôi cũng thế!!”.

Thêm hai nhận xét nhanh, có tính chất gợi mở đề mời các bạn tham gia thảo luận, và… viết tiếp sức cùng anh:

1. Liệu cô gái trẻ Mary trong Hội các quý bà ở thị trấn El Plomo – cái cô má phính và luôn bị các hội viên khácsuỵt suỵt vì ăn nói hớ hênh (tập Calamity Jane) có phải là một hình ảnh đại diện cho những cô gái nông dân tìm vô các thị trấn, thành phố để tìm việc làm và học hỏi nếp sống văn minh đô thị? Nếu đúng vậy, và kể cả nếu chưa là vậy, thì hoàn toàn bộ Lucky Luke sẽ còn nhiều đất diễn cho những vai phụ nữ khác nhau, không chỉ là các cô cao bồi (người Việt chưa quen xài từ cowgirl), hay mấy bà nông dân đơn thuần,… như trước giờ.

2. Liệu các bạn có để ý tới nét tạo hình đầy dụng ý của hoạ sĩ Morris khi diễn tả các vai nữ ở hai tuyến khác (hay đối lập) nhau?

Một đàng là các bà các mẹ có vẻ ngoài đạo mạo, khô khan, thậm chí “hung dữ”, thuộc các tổ chức phụ nữ khác nhau. Đàng kia thì toàn là mấy cô ca sĩ quán rượu, gái nhảy tràn đầy sức sống trong mấy cái “ổ phát sinh tội lỗi xấu xa”, theo cách nói trong vài tập Lucky Luke.

Hê hê, các bạn nào rành môn phân tâm học của Freud, xin mời viết vài bài về… tiềm thừc (và sự ám ảnh nào đó) của cụ Morris khi luôn luôn tạo hình hai nhóm nhân vật nữ đối lập nhau rõ ràng tới như vậy.

HỮU THIỆN

Nguồn: Luckylukefc.com